Öğretmenlik, yalnızca bilgi aktaran bir meslek değildir; bir toplumun geleceğini biçimlendiren kamusal sorumluktur. Bu nedenle öğretmenin dünya görüşü, düşünme biçimi, insanlara yaklaşımı ve olayları değerlendirme tarzı sınıfın içine doğrudan yansır. Tarih boyunca otoriter rejimler de bunu bildikleri için önce eğitimi, sonra öğretmeni dönüştürmeye çalışmıştır.
Almanya’da Nazi döneminde eğitim sistemi yalnızca akademik bilgi üretmek için değil, ideolojik sadakat oluşturmak için kullanıldı. Öğretmenlerin önemli bir kısmının antisemitik ve aşırı milliyetçi düşünceleri benimsemesi, yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamaz; siyasal iklim, propaganda, kariyer baskısı ve devlet politikaları da bunda etkiliydi. Sonuçta okul, eleştirel düşüncenin değil, itaati üreten bir mekanizmaya dönüştü. Tarih bize şunu gösteriyor: Eğitim bilimden ve evrensel insan haklarından uzaklaştığında toplumun vicdanı da zayıflıyor.
Türkiye’de de uzun süredir eğitim alanında benzer bir tartışma yaşanıyor. Eğitim programlarının giderek bilimsel içerikten uzaklaşması, eleştirel düşünce yerine ezberi öne çıkarması, liyakat yerine ideolojik yakınlığın önem kazanması ve öğretmen yetiştirme sistemindeki kalite kaybı ciddi sorunlar yaratıyor. Öğretmenlik mesleğinin toplumdaki saygınlığının aşınması da bu tabloyu derinleştiriyor.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Bir öğretmenin muhafazakâr, milliyetçi ya da farklı bir siyasi görüşe sahip olması tek başına sorun değildir. Sorun; öğretmenin kendi ideolojisini öğrencinin zihnine mutlak doğru gibi yerleştirmeye çalışmasıdır. Çünkü sınıf, propaganda alanı değil; düşünmeyi öğrenme alanıdır. Öğretmenin görevi “kendisi gibi insanlar” yetiştirmek değil, özgür düşünebilen bireyler yetiştirmektir.
Bana göre gerçek öğretmen:
* Öğrencisine korku değil merak aşılar.
* Ezber değil sorgulama öğretir.
* Tek tip insan değil, farklılıklara saygı duyan bireyler yetiştirir.
* Kendi fikrini dayatmak yerine öğrencinin düşünme kapasitesini geliştirir.
* Bilimi rehber kabul eder ama insanı da merkeze koyar.
* Çocuğu sınava değil, hayata hazırlar.
Laiklik de burada önemli bir eğitim ilkesidir. Çünkü laik eğitim, herhangi bir inancı düşmanlaştırmak değil; devletin ve okulun tüm öğrencilere eşit mesafede durmasını sağlamaktır. Bilimsel eğitim ise dogmalardan bağımsız düşünme becerisi kazandırır. Demokratik eğitim anlayışı da öğrencinin soru sorma hakkını korur. Bu üçü birbirinden ayrı düşünülemez.
Bugün yaşanan temel sorunlardan biri, öğretmenliğin giderek “memuriyet” gibi görülmesi; entelektüel ve toplumsal yönünün geri plana itilmesidir. Oysa öğretmen dediğimiz kişi yalnızca müfredat uygulayan biri değildir. Bir çocuğun dünyaya bakışını, adalet duygusunu, özgüvenini ve vicdanını etkiler. Bu yüzden öğretmen yetiştirme sistemi ne kadar nitelikli olursa, toplumun geleceği de o kadar güçlü olur.

Sonuçta eğitim sistemi, toplumun aynasıdır. Eğer eğitim kutuplaşırsa toplum da kutuplaşır. Eğer eğitim özgürleşirse toplum da nefes alır. Gerçek öğretmen ise öğrencisine ne düşüneceğini değil, nasıl düşüneceğini öğreten kişidir.