Marksizm’in kurucu çerçevesi, kapitalist üretim tarzının merkezindeki emek-sermaye çelişkisini esas alır ve üretim araçları üzerindeki mülkiyet ilişkilerini toplumsal eşitsizliklerin temel kaynağı olarak tanımlar. Bu nedenle klasik Marksist yaklaşımda “ulusal sorun”, başlı başına değil, sınıf mücadelesiyle bağlantısı içinde ele alınır. Ulusların kaderini tayin hakkı da bu bağlamda, işçi sınıfının enternasyonalist birliğini güçlendirecek, emperyalizmi zayıflatacak bir araç olarak teorize edilmiştir.
Ancak tarihsel deneyim, teori ile pratik arasında ciddi gerilimler üretmiştir. Özellikle Bolşevik Devrimi sonrasında, resmi söylemde ulusların kendi kaderini tayin hakkı tanınsa da, devletin merkezileşmesi ve siyasal iktidarın korunması kaygıları bu hakkın çoğu durumda sınırlanmasına yol açmıştır. Bu durum, ulusal sorunun çözümünün yalnızca hukuki bir ilke ilanıyla değil, somut sınıfsal ve siyasal güç dengeleriyle belirlendiğini göstermiştir.
Günümüzde ise ulusal sorun tartışmaları çoğu zaman sınıf perspektifinden kopuk, mikro milliyetçilikler üzerinden yürütülmektedir. Kimlik temelli siyasetlerin yükselişi, bir yandan tarihsel eşitsizlikleri görünür kılarken, diğer yandan emek-sermaye çelişkisinin geri plana itilmesine neden olabilmektedir. Böylece ulusal talepler, kapitalist üretim ilişkilerini sorgulamak yerine, mevcut sistem içinde yeniden konumlanma arayışına indirgenebilmektedir.
Marksist açıdan bakıldığında bu kopuş sorunludur. Çünkü ulusal baskı ve eşitsizlikler gerçek olsa da, bunların kalıcı çözümü, üretim ilişkilerinin dönüşümünden bağımsız düşünülemez. Ulusal sorun, sınıf mücadelesinin dışında değil, onun özgül bir görünümü olarak ele alınmalıdır. Aksi halde, işçi sınıfı farklı kimlikler temelinde bölünürken, sermaye sınıfı karşısındaki ortak konum zayıflar.
Dolayısıyla enternasyonalist perspektif, ulusal sorunları yok saymak değil, onları sınıf mücadelesiyle eklemleyerek ele almayı gerektirir. “Dünyanın bütün işçileri birleşin” çağrısı, ancak farklı uluslardan işçilerin eşitlik temelinde, gönüllü bir birlik içinde hareket edebildiği koşullarda anlam kazanır. Bu da hem ulusal baskıya karşı duyarlılığı hem de sınıf perspektifini birlikte koruyan bir siyasal hattı zorunlu kılar.